रशिया-युक्रेन युद्ध थांबवण्यासाठी अमेरिकेने युक्रेनसमोर १५ वर्षांच्या सुरक्षेची हमी देण्याचा महत्त्वपूर्ण प्रस्ताव मांडला आहे. युक्रेनचे अध्यक्ष वोलोदिमिर झेलेन्स्की यांनी सोमवारी ही माहिती जाहीर केली. या प्रस्तावानुसार, युद्ध थांबल्यानंतर युक्रेनच्या सुरक्षेसाठी अमेरिका दीर्घकालीन संरक्षणाची जबाबदारी घेण्यास तयार आहे. मात्र, रशियाकडून भविष्यातील संभाव्य आक्रमण रोखण्यासाठी किमान ५० वर्षांची ठोस आणि कठोर हमी मिळावी, अशी अपेक्षा झेलेन्स्की यांनी व्यक्त केली आहे.
अमेरिकेने युद्धसमाप्तीसाठी सुमारे २० मुद्द्यांचा शांतता प्रस्ताव तयार केला असून, त्यातील अनेक मुद्द्यांवर अद्याप सहमती झालेली नाही. विशेषतः झापोरिझिया अणुऊर्जा प्रकल्पाचे नियंत्रण आणि पूर्व युक्रेनमधील डोनबास प्रदेशाच्या भवितव्यावर स्पष्टता नसल्याचे झेलेन्स्की यांनी सांगितले. झापोरिझिया हा युरोपमधील सर्वात मोठ्या अणुऊर्जा प्रकल्पांपैकी एक असून, सध्या तो रशियाच्या ताब्यात आहे. या प्रकल्पाचे प्रशासन कोणाकडे असणार आणि सुरक्षिततेची जबाबदारी कोण घेणार, यावर अजून निर्णय झालेला नाही.
या शांतता चर्चांच्या पार्श्वभूमीवर झेलेन्स्की यांनी अमेरिकेचा दौरा केला. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी फ्लोरिडामधील त्यांच्या खासगी रिसॉर्टमध्ये झेलेन्स्की यांची भेट घेतली. या भेटीदरम्यान ट्रम्प यांनी रशिया-युक्रेन युद्ध समाप्तीच्या दिशेने आतापर्यंतच्या सर्वाधिक जवळ आले असल्याचे मत व्यक्त केले. फेब्रुवारी २०२२ मध्ये सुरू झालेल्या या युद्धानंतर आंतरराष्ट्रीय पातळीवर अनेक वेळा वाटाघाटी झाल्या, मात्र ठोस तोडगा अद्याप निघालेला नाही.
अमेरिकेच्या प्रस्तावातील सुरक्षेच्या हमीचा नेमका तपशील अद्याप सार्वजनिक करण्यात आलेला नाही. मात्र, झेलेन्स्की यांनी सूचित केले की या हमीमध्ये आंतरराष्ट्रीय देखरेख, शांतता कराराच्या अंमलबजावणीसाठी निरीक्षकांची नियुक्ती आणि गरज पडल्यास लष्करी मदतीचा पर्याय असू शकतो. तथापि, युक्रेनमध्ये नाटोचे सैन्य तैनात करण्यास रशियाचा ठाम विरोध आहे. त्यामुळे या मुद्द्यावरून चर्चेत अडथळे निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
दरम्यान, रशिया आणि युक्रेन यांच्यातील मतभेद अजूनही तीव्र आहेत. कोणत्या प्रदेशातून सैन्य माघारी घ्यायचे, सीमारेषांबाबत काय निर्णय घ्यायचा आणि युद्धानंतरच्या पुनर्बांधणीची जबाबदारी कोण घेणार, यासारखे प्रश्न अजूनही अनुत्तरित आहेत. विशेषतः डोनबास आणि झापोरिझिया या भागांवरून दोन्ही देशांमध्ये तणाव कायम आहे.
आंतरराष्ट्रीय निरीक्षकांच्या मते, अमेरिकेचा १५ वर्षांच्या सुरक्षेच्या हमीचा प्रस्ताव हा युद्धसमाप्तीच्या दिशेने महत्त्वाचा टप्पा ठरू शकतो. मात्र, रशियाची भूमिका, युक्रेनच्या अपेक्षा आणि आंतरराष्ट्रीय समुदायाचा सहभाग यावरच या प्रस्तावाचे भवितव्य अवलंबून आहे. सर्व मुद्द्यांवर सहमती झाल्यासच रशिया-युक्रेन युद्धाचा शेवट जवळ येऊ शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
