कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रात मोठी घडामोड घडली असून, इंडोनेशिया सरकारने एलन मस्क यांच्या xAI कंपनीने विकसित केलेल्या Grok AI चॅटबॉटवर तात्पुरती बंदी घातली आहे. डिजिटल सुरक्षितता, महिला व बालकांच्या सन्मानाचे संरक्षण आणि गैर-सहमतीवर आधारित डीपफेक कंटेंटच्या वाढत्या धोक्यामुळे हा निर्णय घेण्यात आल्याचे सरकारने स्पष्ट केले आहे.
Grok AI म्हणजे काय?
Grok AI हा xAI कंपनीने विकसित केलेला प्रगत AI-आधारित चॅटबॉट आहे. हा चॅटबॉट X (पूर्वीचे Twitter) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मशी थेट जोडलेला आहे. Grok AI वापरकर्त्यांना मजकूरासोबतच प्रतिमा (Image) निर्माण करण्याची सुविधा देतो. तुलनेने कमी सेन्सॉरशिप, जलद प्रतिसाद आणि मुक्त अभिव्यक्ती हा Grok AI चा प्रमुख उद्देश असल्याचे कंपनीकडून सांगण्यात आले होते.
इंडोनेशिया सरकारने बंदी का घातली?
इंडोनेशिया सरकारने Grok AI वर बंदी घालण्यामागे काही गंभीर कारणे समोर ठेवली आहेत.
- महिलांचे व बालकांचे गैर-सहमतीवर आधारित अश्लील डीपफेक कंटेंट तयार केल्याचे प्रकार समोर आले
- AI द्वारे निर्माण झालेला काही कंटेंट अत्यंत आक्षेपार्ह आणि अनैतिक असल्याचे निदर्शनास आले
- नागरिकांच्या डिजिटल गोपनीयतेचा आणि मानवी सन्मानाचा भंग झाला
- स्थानिक सायबर कायदे आणि डिजिटल नैतिकतेचे उल्लंघन झाल्याचे आढळले
अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या नावाखाली कोणतेही तंत्रज्ञान सामाजिक मूल्यांपेक्षा वर असू शकत नाही, असे सरकारने ठामपणे नमूद केले आहे.
सरकारची अधिकृत भूमिका
इंडोनेशियाच्या दळणवळण आणि डिजिटल व्यवहार मंत्रालयाने देशभरात Grok AI च्या सेवांवर तात्पुरती स्थगिती लागू केली आहे. तसेच X आणि xAI कंपनीकडे अधिकृत स्पष्टीकरण मागवण्यात आले आहे.
जोपर्यंत मजबूत आणि प्रभावी कंटेंट मॉडरेशन प्रणाली लागू केली जात नाही, तोपर्यंत Grok AI ला परवानगी दिली जाणार नाही, असे सरकारने स्पष्ट केले आहे.
Grok AI वर अधिकृत बंदी घालणारा इंडोनेशिया हा जगातील पहिला देश ठरला आहे.
जागतिक स्तरावर परिणाम
इंडोनेशियाच्या या निर्णयाचे जागतिक परिणाम दिसून येत आहेत.
- इतर देशांमध्येही AI टूल्सच्या वापरावर पुनरावलोकन सुरू
- AI कंटेंट मॉडरेशनवर आंतरराष्ट्रीय पातळीवर चर्चा वाढली
- टेक कंपन्यांवर जबाबदार AI विकसित करण्याचा दबाव वाढला
- वापरकर्त्यांची गोपनीयता आणि संमती यावर आधारित नवीन धोरणांची मागणी
भारतामध्येही डिजिटल इंडिया आणि आयटी कायदा अंतर्गत अशा AI टूल्सवर बारकाईने लक्ष ठेवले जात असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
xAI कंपनीची प्रतिक्रिया
xAI कंपनीकडून अद्याप सविस्तर अधिकृत निवेदन जारी करण्यात आलेले नाही. मात्र, सूत्रांच्या माहितीनुसार:
- Grok AI च्या इमेज जनरेशन फीचरमध्ये बदल केले जाऊ शकतात
- अधिक कठोर कंटेंट फिल्टर्स लागू केले जाण्याची शक्यता
- स्थानिक कायदे आणि नियमांचे पालन करण्यावर भर
जर xAI ने प्रभावी कंटेंट नियंत्रण प्रणाली लागू केली, तर इंडोनेशिया सरकार भविष्यात बंदी हटवण्याचा विचार करू शकते.